Động cơ 4 thì lặp lại bốn bước: nạp, nén, cháy–giãn nở và xả. Trong một xi-lanh, piston đi xuống hai lần, đi lên hai lần để hoàn thành chu trình. [1]
Bài này giải thích mô hình cơ bản của động cơ piston dùng xăng, đánh lửa bằng bugi. Đây là một phần trong cách xe vận hành; bài không mô tả toàn bộ hệ truyền động hoặc xe điện.
Bốn thì diễn ra thế nào?
Hãy hình dung piston trượt trong xi-lanh, còn các van nạp và xả điều khiển đường khí ra vào. Theo mô hình nguyên lý, diễn biến chính như sau. [2]
1. Nạp ↓
Piston đi xuống, van nạp mở; không khí hoặc hỗn hợp không khí–nhiên liệu được hút vào, tùy thiết kế.
2. Nén ↑
Piston đi lên, các van đóng trong mô hình cơ bản, nén lượng khí chứa trong xi-lanh.
3. Cháy–giãn nở ↓
Quá trình cháy làm áp suất tăng, đẩy piston xuống và truyền công đến trục động cơ.
4. Xả ↑
Piston đi lên, van xả mở để đẩy khí đã cháy ra ngoài; chu trình tiếp tục lặp lại.
Sơ đồ chữ do HIỂU XE biên soạn từ nguyên lý trong tài liệu, không phải ảnh cắt bổ của một mẫu xe cụ thể. Bảng tóm tắt không dùng để xác định thời điểm đóng mở van hoặc thông số chỉnh máy.
Vì sao cần hai vòng quay trục khuỷu?
Một chu trình bốn thì cần hai vòng quay đầy đủ của trục khuỷu, tương đương 720°. Vì vậy, không thể đồng nhất một vòng quay với một chu trình hoàn chỉnh. [2]
Trong mô hình động cơ xăng của Briggs & Stratton, bugi phát tia lửa để khởi đầu quá trình cháy của hỗn hợp đã nén. Năng lượng ở thì sinh công cũng giúp duy trì chuyển động giữa các lần sinh công nhờ quán tính của cơ cấu quay, trong đó có bánh đà. [3]
Ba điểm dễ nhầm
- “4 thì” là số bước của chu trình. Đó không phải cách đếm xi-lanh; định nghĩa xét các hành trình piston. [1]
- Không phải cả bốn thì đều sinh công. Briggs & Stratton phân biệt thì sinh công với nạp, nén và xả trong giải thích động cơ của hãng. [3]
- Nguyên lý không thay thế tài liệu bảo dưỡng. Từ tên “4 thì” không thể tự chọn lịch thay vật tư hoặc thông số điều chỉnh cho chiếc xe cụ thể.
Nếu muốn ghi nhớ, hãy đọc theo nhịp: nạp xuống – nén lên – sinh công xuống – xả lên. Đây là mẹo học thứ tự, không phải quy trình tháo lắp hoặc chẩn đoán tiếng máy.
Đọc tiếp và nguồn tham khảo
Cách tra lịch bảo dưỡng đúng mẫu xe · Cách đọc SAE, API và JASO · Lưu ý khi sử dụng thông tin kỹ thuật.
- Kubota Engine Discovery – Four-stroke engine: định nghĩa chu trình.
- KU Leuven – Four-stroke principle: hành trình piston, van và hai vòng quay.
- Briggs & Stratton – How 4-Cycle Engines Work: đánh lửa và duy trì chuyển động. Nguồn mô tả động cơ thiết bị ngoài trời của hãng, được dùng để tham khảo nguyên lý, không làm tài liệu thông số xe máy.
Nguồn kiểm tra ngày 29/10/2026. Bài giải thích nguyên lý; chưa có ảnh động cơ hoặc kết quả thử nghiệm thực tế của HIỂU XE.